Badira egunak bestelako pisua dutenak. Batzuek mugarri bihurtzen dira.
Irun’go Atsegiña Elkartearen Konpartsa osatzen duten Erraldoi eta Buruhandiak ez dira jai-elementu hutsak. Ehun urte baino gehiagoko kultur ondarea dira, belaunaldiz belaunaldi Irunek ospatu duen bizitzaren eta nortasunaren lekuko bizidunak. 2025eko maiatzaren 24an, Irunek berriz ere merezitako omenaldia eskaini zien.
Egun zoragarri batek lagunduta, “Irun Hiria” Musika Bandaren musikaltasun oparoaz, dulzainero taldeek lagunduta eta ehunka herritarren hurbiltasunaz inguraturik, oroimenean iltzatuta geldituko den jardunaldi bat bizi izan genuen: buruhandi zaharrei agurra, berriei ongi-etorria, erraldoien dotoretasuna, emozio partekatua. Baina gertatutako guztia ez zen kasualitatearen ondorio izan. Egun hartan ikusitakoa historia luze eta konprometitu baten aurpegi ikusgarria baino ez da.
1937az geroztik —urte hartan Konpartsa Irun’go Atsegiña Elkartearen esku utzi baitzen—, askotariko pertsonak izan dira tradizio hau bizirik mantentzeko erronka bereganatu dutenak, modu interesik gabean, jarraikiz eta eskuzabaltasunez. Irudi haiek zaharrak ziren gure eskuetara iritsi zirenean, eta ordutik hona mimoz, ezagutzaz eta errespetuz zaharberritu, dokumentatu eta transmitituak izan dira. Bagenekien —eta badakigu— ez gaudela dekorazio-elementu soilen aurrean: pieza bakarrak dira, hauskor eta ordezkaezinak. Oroimen bizia.
Maiatzaren 24a ez zen aurkezpen hutsa izan: agur eta harrera eguna ere izan zen. Buruhandi zaharren azken irteera, eta berriek hartu zuten lekukoa, sinbolismoz eta emozioz betetako une batean. Gesto kolektibo horrek berresten du tradizio hau bizirik dagoela, belaunaldiz belaunaldi transmititzen, errespetatzen eta bere egiten duten pertsonen bidez.
Konpartsa berpizteko proiektu hau, egun horretan borobildu zena, bide luze eta exijente baten emaitza izan da. Ikerketa, sorkuntza, entzutea, erabakia, ilusioa eta erantzukizuna behar izan ditu. Baina, batez ere, proiektu kolektiboa izan da. Euren alea jarri duten konpartsero, artisau, musikari, antolatzaile, auzotar eta herritar askoren lanari esker, Konpartsa gaur egun duintasun osoz eta zentzu osoz kalera ateratzen da.
Irun’go Atsegiña Elkartetik bihotzez eskertu nahi diegu azken urteetan inplikatuta egon diren guztiei, eta —bereziki— aurreko belaunaldiei, umiltasunez eta dedikazioz ondare hau mantendu dutenei. Haiek gabe, gaur ez ginateke hemen egongo.
Eskerrik beroenak ere Irun hiriari. Zuen gertutasunak, txaloek, eta Konpartsa kalera ateratzen den bakoitzean aurpegietan irakurtzen den nostalgia eta pozaren arteko nahasketak, baieztapen argi bat uzten digu: erraldoi eta buruhandi hauek ez dira Irun’go Atsegiñarenak soilik. Irun osoarenak dira. Gure esku daude, baina hiriko bihotz festibo, emozional eta sinbolikoaren parte dira.
Oso ondo dakigu zer dugun esku artean. Horregatik lasaitasunez baina argi esan nahi dugu: zaintza merezi duen ondare baten aurrean gaude. Hauskorra, baliotsua, ezin ordezka daitekeena. Bere balioa ez da estetikoa bakarrik: historikoa, afektiboa eta kulturala ere bada. Eta, hortaz, gure komunitatearen nortasuna zaintzea dagokienek ere aktiboki parte hartu behar dute bere zaintzan.
Gutun honen bidez ez dugu ezer itxi nahi. Egindakoaz dugun harrotasuna, bizitakoaren esker ona eta aurrera jarraitzeko borondatea partekatu nahi ditugu. Erraldoi eta buruhandi hauek emozioak pizten, belaunaldiak batzen eta gure memoria kolektiboa bizirik mantentzen jarrai dezatela.
Atzoko oroitzapena biharko bidean aurrera jarrai dezala, Irungo erraldoi eta buruhandien pausoan.
